Composed at Tirupati after the restoration of Ku:re:sa's eyesight

Sri: Stava

श्रीस्तवः

Ku:re:sa (Ku:raththa:zhva:n)·12th century CE·11 verses·Daily recitation in Sri:vaishnava households as part of the Stotra Ratnam–Cathuhsloki:–Sri: Stava trilogy of Mother-stotras; Ku:re:sa's Thirunakshathram; before the Tha:ya:r sannidhi at every Dhivyadhesa; on Pa:nguni Uttiram

The supreme post-Ra:ma:nuja paean to Sri: Maha:lakshmi: — eleven verses composed by Ku:re:sa, the foremost disciple of Bhagavad Sri: Ra:ma:nuja:cha:rya, at the moment of the restoration of his eyesight at Tirupati. The Samprada:ya records that Bhagavad Ra:ma:nuja personally directed Ku:re:sa to compose this work; it stands alongside Ya:muna:cha:rya's Cathuhsloki: and the Stotra Ratnam as the foundational Mother-stotras of the Samprada:ya in its post-Ra:ma:nuja flowering.

The Sri: Stava of Ku:re:sa — Ku:raththa:zhva:n, the foremost direct disciple of Bhagavad Sri: Ra:ma:nuja:cha:rya — is the supreme post-Ra:ma:nuja paean to Sri: Maha:lakshmi: in eleven verses of compressed theological brilliance. The composition's occasion is one of the most celebrated incidents of the Samprada:ya: Ku:re:sa, having lost his eyesight under the Co:zha persecution that drove Ra:ma:nuja into exile, journeyed to Tirupati and received his sight back through the Mother's grace at the Tha:ya:r sannidhi. At the moment of restoration he composed these eleven verses — the first of his Pancasthava, the five paeans through which he established the post-Ra:ma:nuja stotra tradition. The Samprada:ya records that Bhagavad Ra:ma:nuja Himself directed Ku:re:sa to compose the work as the disciple's stotra-offering to the Mother.

The doctrinal place of this stava in the Samprada:ya is unmatched among post-Ra:ma:nuja Lakshmi: compositions. The eleven verses systematically establish Sri:'s eternity, Her inseparability from Sri:man Na:ra:yana, Her purushaka:ra in every samska:ra of every devotee, and Her capacity to grant moksha by Her own grace. Ve:da:ntha De:sika cites the Sri: Stava throughout his own Lakshmi: compositions; the work is recited daily in Sri:vaishnava households as part of the trilogy with Ya:muna:cha:rya's Cathuhsloki: and Stotra Ratnam. The complete text with vya:khya:na is available through the external sources linked below.

Sanskrit·Always shownIAST·Always shownతెలుగు · Telugu·Always shown

Verse 1

श्रीवत्सवक्षसि वसन्तमनुव्रजन्तीं प्राप्तानुरूपपरचेतनगूढभावाम्। त्वामिन्दिरां जगदधीश्वरि चिन्तयामो यस्यां समस्तदुरितानि लयं प्रयान्ति॥

తెలుగు · Telugu

ఓ జగదధీశ్వరీ! నిన్నే ధ్యానించుచున్నాము — ఇందిరా దేవీ, శ్రీవత్స చిహ్నిత హరి వక్షఃస్థలమున నివసించుచు, ఆయన వెనుక సదా అనుసరించుచు, యోగ్యుడైన ప్రతి చేతనుని హృదయమున గూఢభావముగా వెలుగొందునది. నీయందు సమస్త దురితములు లయము పొందును.

English

O Sovereign of the worlds! We contemplate Thee, Indhira: — Thou who dwellest upon the Sri:vathsa-marked breast of the Lord, ever following Him, hidden as His innermost intent within every awakened soul that has become fit to receive Thee. In Thee all our sins dissolve into nothing.

Meaning

The opening verse establishes the four cardinal doctrines of Ku:re:sa's Sri: Stava in compressed form: Sri:'s nithya:napa:yithva (eternal inseparability from the Lord — She dwells on the Sri:vathsa-mark itself), Her anuvriththi (She follows Him in every avatha:ra), Her antharya:mithva (She abides within every soul made fit), and Her sin-destroying capacity. Ku:re:sa, having received his eyesight back at the Tha:ya:r sannidhi, opens not with personal gratitude but with this theological summary — the contemplative formula that becomes the seed of the remaining ten verses.

Verse 2

यस्याः कटाक्षमृदुवीक्षणदीक्षणेन सद्योऽधिगच्छति धियं श्रियमायुरार्यः। सा त्वं दयार्द्रधिषणे सकलं विधेहि त्वत्पादपङ्कजपरायणवृत्तिमेव॥

తెలుగు · Telugu

ఎవరి కటాక్షమృదుదృష్టి దీక్షచేత సజ్జనుడు తత్క్షణమే బుద్ధి, శ్రీ, ఆయుర్దాయము పొందునో — ఓ దయార్ద్రహృదయీ! ఆ నీవు నాకు సర్వము అనుగ్రహించుబదులు ఇది ఒక్కటే అనుగ్రహించుము — నా సమస్త వృత్తి నీ పాదపద్మములయందు పరాయణమై ఉండునట్లు చేయుము.

English

By the consecrating glance of Thy soft sidelong eye, the noble soul instantly attains wisdom, prosperity, and long life. O Thou whose very mind is moist with mercy, grant me this alone among all things: that my every act may take refuge at Thy lotus feet.

Meaning

The verse contemplates Sri:'s kata:ksha — the sidelong glance that is the formal mode by which the Mother bestows grace in Pa:nchara:thra theology. Ku:re:sa establishes that the immediate fruits (dhi:, sri:, a:yus — wisdom, wealth, longevity) are not the proper objects of prayer; the only fitting prayer is for kainkarya-vriththi — a life wholly turned toward Her feet. This is the doctrinal pivot: the Mother grants prosperity, but the wise ask only for service.

Verse 3

आविष्कृतं किमपि वैभवमक्षरं ते धन्या मनीषिण इमां धरणीधराग्र्याः। श्रीरङ्गराजमहिषीति यदीयभावे नान्या गतिर्भगवती न च नापि भूयात्॥

తెలుగు · Telugu

నీ అక్షర వైభవములో ఏదో ఒక చిన్నభాగము ప్రకటితమైనది. ఆ విదుషీవరేణ్యులు ధన్యులు — భూభారవాహకులలో శ్రేష్ఠులు — ఎవరి అంతరంగమున 'శ్రీరంగరాజ మహిషియే మా శరణు' అను భావమే నెలకొనియున్నదో. ఓ భగవతీ! వారికి నీ తప్ప వేరొక గతియు లేదు, ఎప్పటికీ ఉండబోదు.

English

Some imperishable glory of Thine has been disclosed; blessed are the wise — the very crests of the earth's burden-bearers — for whom the conviction 'She is the Queen of the Lord of Sri:ranga' is itself the meaning of life. O Bhagavathi:, for them there exists, and there shall ever exist, no other refuge but Thee.

Meaning

The verse identifies Sri: specifically as Sri: Ranga-ra:ja-mahishi: — the consort of Lord Rangana:tha at Sri:rangam, the central Dhivyadhesa of the Samprada:ya. Ku:re:sa contemplates Her ananya-gatitva — Her standing as the sole refuge for the wise. The phrase 'na ca:nya: gatir, na ca na:pi bhu:ya:th' (no other refuge exists, none shall ever exist) is the formal sarana:gathi formula attributed to Her alone, paralleling Ra:ma:nuja's surrender at the Lord's feet in the Sarana:gathi Gadya.

Verse 4

अस्मिन्पदे महति निर्धुततमःप्रचारे प्रत्यासदद्भिरनिशं चतुरैरुपास्या। त्वं नः परा गतिरसीति समाश्रयन्ते ये त्वां विमुक्तिमनवापितरां लभन्ते॥

తెలుగు · Telugu

ఈ పరమ పదమునందు, తమో అంధకారము పూర్తిగా తొలగిన చోట, నీ సన్నిధికి చేరిన విచక్షణాశీలురు అనుదినము నిన్ను ఉపాసించుచున్నారు. 'నీవే మా పరమ గతి' అని భావించి ఎవరు నిన్ను ఆశ్రయించుదురో, వారు ఇతరథా పొందలేని విముక్తిని పొందుచున్నారు.

English

In this supreme abode where every darkness has been utterly shaken off, Thou art worshipped without cease by the discerning who have drawn near. Those who take Thee as their refuge declaring 'Thou alone art our highest goal' — they attain a liberation that none could otherwise have grasped.

Meaning

The verse contemplates Vaikuntha as Sri:'s own asmin pade mahati — Her supreme abode where the nithyasu:ris and muktas serve. Ku:re:sa establishes the formal Samprada:ya position that moksha is granted by the Mother's grace specifically (vimuktim anava:pi-thara:m — a liberation otherwise unobtainable). The Tha:ya:r is not merely the consort of the moksha-dha:thri; She is the moksha-dha:thri: Herself by the purushaka:ra doctrine.

Verse 5

अस्ति प्रसन्नभरितेन सरोरुहेण नेत्रद्वयेन सुदृशा सहसा वलक्ष्या। यो दृश्यते सुजनलोचनगोचरस्ते तेनैव कर्म दुरितं विनिवर्तितं नः॥

తెలుగు · Telugu

ప్రసన్నతతో నిండిన ఒక పద్మము ఉన్నది; సహసా చూచు సుదృశమైన రెండు పవిత్ర నేత్రములు ఉన్నవి. సజ్జన దృష్టి గోచరమగు ఎవరైనను నీచేత చూడబడినపుడే, ఆ చూపుచేతనే మా సమస్త దురిత కర్మములు తొలగిపోవుచున్నవి.

English

There is a lotus brimming with grace; there are two pure eyes that suddenly perceive the worshipper. Whatever is seen by them — falling within the range of the good — by that very glance our every accumulated sin has already been turned away.

Meaning

Ku:re:sa contemplates the Mother's eyes — saroruha-locane — comparing them to lotuses brimming with grace. The doctrinal point is that Her glance itself is a karma-vinivartana — an act of grace that turns aside the soul's accumulated dhushkarma. This is a strong purushaka:ra statement: the Mother does not merely intercede with the Lord on behalf of the soul; Her glance is itself the act of redemption.

Verse 6

देवि त्वदीयकरुणाश्रिततावरम्बे यद्यल्लभेमहि सदा परिचर्यतस्त्वाम्। तत्तत्तदेव परमं भगवद्द्वयं नः श्रीमत्तदेकशरणं सततं भविष्यत्॥

తెలుగు · Telugu

ఓ దేవీ! ఓ మాతా! నీ స్వీయ కరుణాశ్రయము మాత్రముననే ఆధారపడిన నీవు — నీ నిత్య పరిచర్యలో మాకు ఏది ఏది లభించుచున్నదో, అదే అదే మాకు పరమమైన భగవద్దంపతి, మరియు అదే శ్రీమంతమైన ఏకైక శరణు మాకు సదా అగుచుండును.

English

O Goddess, O Mother who dependest only upon the protection of Thine own compassion — whatever, whatever we obtain in serving Thee always: that, that very thing alone is for us the supreme Divine Couple, and that alone is the auspicious and only refuge that shall be ours for ever.

Meaning

The verse contemplates the formal Sri:vaishnava doctrine of the bhagavad-dvaya (the Divine Couple — Lakshmi:-Na:ra:yana as a single object of worship). Ku:re:sa's claim is a tighter one: whatever fruit comes from serving the Mother is itself the Divine Couple — not a means toward Them but Them in act. The kainkarya offered to the Mother is structurally indistinguishable from the kainkarya offered to the Lord, because They are inseparable in Their being.

Verse 7

लोकत्रयाधिपतिरप्रतिमप्रभावः श्रीरङ्गराजकमलाक्ष इति प्रसिद्धः। त्वामेव लोकजननीमिति शास्ति वेदः त्वत्पादसेवनरताः किल लोकसन्तः॥

తెలుగు · Telugu

త్రిలోకాధిపతి, అప్రతిమ ప్రభావుడు, శ్రీరంగరాజ కమలాక్షుడని ప్రసిద్ధుడు. నిన్నే 'లోక జనని'గా వేదము ఘోషించుచున్నది. ఓ మాతా! సర్వ లోకములలోని సాధువులు నీ పాద సేవలోనే రతిని పొందియున్నారు.

English

The Sovereign of the three worlds, of unequalled splendour, is celebrated as 'Lotus-eyed King of Sri:ranga.' Thee alone the Veda proclaims as Mother of the worlds. And the holy ones of every world are absorbed in service at Thy feet.

Meaning

The verse states the doctrinal symmetry: the Lord is the Sovereign of the three worlds (Lord Rangana:tha, kamala:ksha); Thou alone art the Mother of those worlds. Loka-janani: is a sruthivacana — a Vedic designation. Ku:re:sa thereby grounds the Mother's universal motherhood not in poetry but in sruthi, and locates Her seat specifically at Sri:rangam — the central Dhivyadhesa where Bhagavad Ra:ma:nuja established the Samprada:ya.

Verse 8

त्वत्संश्रयाः किल लभन्त इतीदमाशा- मास्थाय किञ्चिदपि बिभ्रति देवि चेतः। किं तेन यन्न हि वयं तव दूरगाश्च यद्वा भवत्यपि गतिर्व्यपहाय नान्या॥

తెలుగు · Telugu

'నీ శరణాగతులు తప్పక లభింతురు' అను ఈ ఆశను హృదయమున స్థాపించుకొని, ఓ దేవీ, మేము ఏదో ఒకటి ధారణ చేయుచున్నాము. ఇంతకు మించి మాకింకేమి అవసరము? మేము నీకు దూరముగా లేము; నిన్ను విడిచిపెట్టి ఇంకొక గతియు మాకు లేదు.

English

'Those who take refuge in Thee surely receive' — placing this hope in our heart, O Goddess, we hold something dear within. And what need we ask further? We are not far from Thee; nor is there, even setting Thee aside, any other refuge for us at all.

Meaning

The seventh and eighth verses together form the formal prapatti unit of the stava. Here Ku:re:sa rests on the saranya-prathijna: — the Mother's standing promise that those who take refuge in Her receive. The double negation — 'we are not far from Thee, and were we to set Thee aside there is no other refuge' — formally articulates ananya-gatitva and ananya-bha:va, the two psychological conditions of valid prapatti in the Samprada:ya.

Verse 9

मातर्यदीच्छसि न नाम मया हि सेव्य- श्चिन्तापि नो विधिनिषेधभरादिकेषु। त्वत्पादपद्ममहमेव दिनेदिने हि प्राप्तस्तदीयचरणौ शरणं भजेऽहम्॥

తెలుగు · Telugu

ఓ మాతా! నీ ఇచ్ఛ లేకున్న ఆయన నాచేత సేవ్యుడు కాడు, విధి-నిషేధ భారాది చింతయు నాకు లేదు. ప్రతిదినము నీ పాద పద్మమునే నేను పొందుచున్నాను; ఆ చరణములనే నేను శరణు పొందుచున్నాను — వాటినే మాత్రము.

English

O Mother, if Thou desirest it not, He shall not even be served by me — nor shall I trouble myself with the burden of injunctions and prohibitions. Day by day I attain Thy very lotus feet, and at those feet I take refuge — I take refuge there alone.

Meaning

Ku:re:sa's most radical doctrinal statement in the work: if the Mother does not will it, the Lord Himself is not the proper object of service for the soul. The purushaka:ra is not optional. The verse formally subordinates vidhi-nishedha (the entire apparatus of injunction and prohibition that governs the prapanna's pre-prapatti life) to the Mother's will. The repetition 'taking refuge there alone' (saranam bhaje aham) is the operative prapatti-va:kya.

Verse 10

त्वत्पादसेवनसुखेतरमश्नुवीय त्वत्संश्रयैरगणितैरुपलाल्यमानः। त्वच्चित्तचेष्टितविलोलमतिः कुतोऽन्या वृत्तिर्ममास्तु जननि त्वयि बद्धभावे॥

తెలుగు · Telugu

నీ పాద సేవ సుఖము తప్ప మరియొక సుఖము నాకు లభించకుండుగాక; నీ అసంఖ్య శరణాగతులచేత నేను స్నేహముతో లాలింపబడుదును గాక; నా బుద్ధి కేవలము నీ చిత్త చేష్టానురూపముననే చలించుగాక. ఓ జననీ! నా సమగ్ర భావము నీయందే బద్ధమై ఉండగా, నాలో ఇంకొక వృత్తి ఎట్లు ఉద్భవించగలదు?

English

Let me taste no joy other than the joy of service at Thy feet; let me be tenderly cared for by Thy refugees uncountable; let my mind oscillate in tune only with the motions of Thy heart. O Mother, when my whole bearing is bound to Thee alone, what other state of mind could possibly arise within me?

Meaning

The verse contemplates the prapanna-samsidhdhi — the post-prapatti state in which the soul's whole life is configured around the Mother. The triad named here — service to Her feet, fellowship with Her refugees (the bha:gavathas), and conformity to Her will (tvac-citta-ceshtitha-vilola-mathih) — is the Samprada:ya's classical triple definition of the prapanna's life. Ku:re:sa thereby completes the doctrinal arc from the Mother's grace (vv. 1–5) through the soul's surrender (vv. 6–9) to the surrendered soul's life (v. 10).

Verse 11 — Phalasruthi

इत्थं यतीन्द्रचरणाश्रयिणामहं प्राक् योगीन्द्रपूज्यचरणस्य कुरेशनाम्नः। श्रीवल्लभार्द्रहृदयं स्तवमेनमारात् ये धारयन्ति च पठन्ति च ते कृतार्थाः॥

తెలుగు · Telugu

ఈ విధముగా — శ్రీ వల్లభుని ఆర్ద్ర హృదయము నుండి ఉద్భవించిన — ఈ స్తవమును కూరేశ నామకుడైన మునీశ్వరుడు రచించెను; ఆయన చరణములు యోగీంద్రులచే పూజింపబడుచున్నవి, ఆయన యతీంద్రుని (రామానుజాచార్యుని) చరణాశ్రయులలో అగ్రగణ్యుడు. ఎవరు ఈ స్తవమును హృదయమున ధరించి, పారాయణ చేయుదురో, వారు కృతార్థులగుదురు.

English

Thus this stava — born from the heart of one named Ku:re:sa whose feet are honoured by the masters of yoga, foremost among those who took refuge at the feet of Yathi:ndra Ra:ma:nuja — is moist with the inward affection of Sri:'s Beloved. Those who hold it close and recite it have already accomplished the purpose of their lives.

Meaning

The closing phalasruthi verse — Ku:re:sa names himself in the third person (as Sanskrit convention permits) and identifies himself as a refugee at Yathi:ndra Ra:ma:nuja's feet. The phalasruthi claims the highest fruit: kritha:rthathva, the accomplished purpose of a human life. The phrase 'sri:-vallabha:rdra-hridhayam stavam' is doctrinally precise: the stava is described not as Ku:re:sa's composition but as something already moist within the heart of the Lord (Sri:-vallabha) — a paean the Lord Himself wished to be sung.

← All Stotras

Next in Ra:ma:nuja & His Successors →

Sri: Guna Ratna Kosa